Vaak denken we dat dit een gebrek aan ruggengraat is. "Ik ben gewoon slecht met geld", zeg je dan tegen jezelf. Maar we hebben goed nieuws: het ligt helemaal niet aan jou. Het ligt aan je biologie. Je probeert namelijk te sparen met een brein dat evolutionair is geprogrammeerd om alles wat je vindt direct op te eten (of uit te geven). Overigens gaat dat niet voor iedereen op, sommige mensen hebben door discipline of een andere mindset minder moeite met sparen. Toch zal er voor hun ook genoeg tips in dit blog staan, we worden immers allemaal wel eens verleid.
Om je financieel gedrag te veranderen, moet je eerst begrijpen tegen wie je vecht. Je hersenen zijn duizenden jaren geleden geëvolueerd op grasvlaktes van de savanne. In die tijd was de toekomst onzeker. Als je een struik met bessen vond, at je ze meteen op. Bewaren voor later? Geen sprake van, morgen zijn ze misschien rot of opgegeten door iemand anders.
Dit oer-instinct zorgt voor twee hardnekkige denkfouten in onze moderne tijd:
Je strijdt dus niet tegen een slechte gewoonte, maar tegen miljoenen jaren evolutie. Gelukkig hebben we wat neuro-hacks voor sparen om die fabrieksinstellingen te omzeilen.
In je hoofd zit een soort 'Raad van Bestuur' die bepaalt of jij op de koopknop drukt of niet. Deze raad bestaat uit neurotransmitters. Als je begrijpt hoe dopamine en geld samenwerken, kun je ze voor je laten werken.
Dopamine is niet het stofje van de beloning, maar van de verwachting. Het zorgt ervoor dat je wilt zoeken, jagen en vinden.
Cortisol is je stresshormoon. Als je gespannen bent, schakelt je rationele brein (prefrontale cortex) uit en neemt je impulsieve brein het over.
Deze stoffen gaan over sociale status en verbinding.
Endorfine verdooft pijn en ongemak.
Nu je weet hoe de chemie werkt, is het tijd voor het echte werk. Met deze trucs ben jij je oerbrein te slim af.
Uit fMRI-scans blijkt dat we onze 'toekomstige zelf' zien als een vreemde. Probeer je levendig voor te stellen wat je toekomstige ik doet met dat gespaarde geld. Hoe voelt die rust?
Contactloos betalen doet geen pijn. Pinnen ook nauwelijks. Beep, en je geld is weg. Probeer voor je 'zakgeld' (boodschappen, leuke dingen) eens een maand contant geld. Het fysiek weggeven van briefjes activeert de pijncentra in je brein, waardoor je minder uitgeeft.
Wil je iets kopen boven de €50? Wacht verplicht 24 uur. Is de drang morgen weg? Dan was het dopamine. Is de drang er nog? Dan is het misschien een rationele keuze.
Zet je geld in een spaarpotje en geef het een naam zoals 'Vrijheid in Spanje' of 'Mijn Droomhuis'. We plunderen minder snel een potje met een emotionele lading.
Mag je van jezelf die dure koffie halen? Alleen als je op datzelfde moment direct €5,- overmaakt naar je spaarrekening.
Hang een ouderwetse thermometer-poster op de koelkast en kleur deze in naarmate je spaart. Visueel bewijs is goud waard voor je motivatie.
Wilskracht is een spier die moe wordt. Vertrouw er niet op. Stel automatische overboekingen in voor op de dag dat je salaris binnenkomt. Wat je niet ziet, kun je niet missen.
Met deze hacks kun je proberen je brein te slim af te zijn. Je hoeft je natuur niet te veranderen, maar kunt wel de spelregels aanpassen. Toch is het ook belangrijk om je te beseffen dat trucjes kunnen helpen, maar dat je spaardoel halen uiteindelijk grotendeels door wilskracht, doorzettingsvermogen en tijd komt. Toch, door te begrijpen hoe je hormonen werken, kun je de impulsieve uitgever minder kans geven dan de strategische spaarder. En dat voelt uiteindelijk veel beter dan welke aankoop dan ook!
